Park Narodowy Keoladeo (PNK), obszar objęty Konwencją Ramsarską i wpisany na listę światowego dziedzictwa przyrody UNESCO, jest jednym z najpiękniejszych rezerwatów chroniących ptaki wodne na świecie i terenem o bogatej różnorodności biologicznej.

Park Narodowy Keoladeo leży w okręgu Bharatpur, w stanie Radżastan. Znajduje się w odległości 180 km od Delhi, w złotym trójkącie obejmującym słynne miejscowości turystyczne Delhi – Agra – Jaipur. Łatwo można do niego dotrzeć siecią dróg. Park, znany wcześniej pod nazwą rezerwatu ptaków Bharatpur, mieści się na powierzchni 29 kilometrów kwadratowych, u zbiegu rzek Gambhir i Banganga. Charakteryzuje się dużą różnorodnością biotopów i oferuje idealne warunki życia dla ptaków lądowych i wodnych. Swoją nazwę zawdzięcza poświęconej bogu Sziwie świątyni Keoladeo, która znajduje się w obrębie parku. Jest on także znany pod nazwą „Ghana" (gęsty las).

Teren jest prawie płaski, z kilkoma wzniesieniami o wysokości 173 m - 176 m n.p.m. i łagodnym zboczem opadającym w kierunku niecki centralnej. Wały ziemne z zamontowanymi w strategicznych miejscach kratami śluz, których zadaniem jest regulowanie doprowadzania wody, dzielą teren zalewowy obejmujący około 900 hektarów na różne rejony. Średnia ilość opadów wynosi 650 mm rocznie. Z wyjątkiem niewielkiego obszaru na północnym zachodzie, graniczącego bezpośrednio z terenami rolniczymi pobliskich wsi, obszary podmokłe są otoczone biotopem lądowym o wielkości około 2.000 hektarów.

W tym zmienionym przez człowieka parku, w którym prowadzona jest odpowiednia gospodarka parkowa, tworzy się system torfowisk niskich, które powstają z powodu licznych zapór w postaci wałów ziemnych zatrzymujących wodę. Każdego roku w okresie monsunowym woda z Ajan-Bund zalewa zapory przez kanał Ghana. Przepływ wody w obrębie parku kontrolowany jest wzdłuż kanału w strategicznych punktach przez kraty śluz. Wszystkie śluzy są zazwyczaj zalane wodą przez sześć do ośmiu tygodni, a nadmiar wody przepływa przez położoną poza granicami parku wioskę Jatoli i wpływa do zbiornika retencyjnego miasta Bharatpur. Woda utrzymuje się w parku do czasu jej naturalnego wyschnięcia na skutek palących upałów letnich. Park Narodowy Keoladeo stanowi dynamiczny i wrażliwy ekosystem. Jest to system zmodyfikowany przez człowieka, wymagający ingerencji w formie dobrze przemyślanych programów zarządzania. Park potrzebuje ciągłego i skutecznego zarządzania swoimi zasobami wodnymi, biotopami, a także zasobami ludzkimi.

Co roku park odwiedza ponad 100.000 gości, ponieważ jest to jedno z najpiękniejszych miejsc do obserwacji ornitologicznych w Azji. Spektrum zwiedzających sięga od poważnych ornitologów, poprzez uczniów szkół, aż do zwykłych turystów, z czego prawie 45.000 osób przybywa tutaj z zagranicy. Odwiedzinom w parku sprzyja także jego korzystne położenie – turyści zwiedzający miasta Agra, Mathura i Jaipur zawsze robią sobie przystanek w miejscowości Bharatpur. Ponadto wokół parku położonych jest jeszcze 11 wiosek, co zwiększa różnorodność osób nim zainteresowanych. Do grupy osób czerpiących korzyści z istnienia parku należą rikszarze, przewodnicy, organizatorzy turystyki, turyści, osoby zatrudnione w parku, rodzina królewska miasta Bharatpur oraz lokalna gmina. Położenie, charakterystyka i znaczenie parku powodują, że wymagania są specyficzne, a jednocześnie bardzo różnorodne.

Pomoc

Dzięki utworzeniu centrum Wetlands Interpretation Centre, sfinansowanego ze środków przeznaczonych na sponsoring przez firmę Daniel Swarovski & Co, oraz stworzeniu ścieżki edukacyjnej przy współpracy z firmą Swarovski Optik, uzyskano możliwość organizowania pobytu dla osób zwiedzających Park Narodowy Keoladeo w maksymalnie ciekawy i kształcący sposób. W omawianym projekcie dotyczącym ochrony przyrody, wspieranym przez firmę Swarovski, organizację WWF oraz rząd Radżastanu, uczestniczy też miejscowa ludność: przewodnicy, rikszarze i pracownicy różnych działów Centrum Ochrony Przyrody mogą zarobić tutaj część środków na swoje utrzymanie. Podstawowym celem programu Salim Ali Visitor Interpretation jest uświadomienie ludziom – tutejszym i turystom – znaczenia ochrony obszarów podmokłych, szczególnie wodnych, i dzięki temu zapewnienie dalszego istnienia tego rezerwatu przyrody oraz jego ogromnej różnorodności gatunkowej. Dnia 17 stycznia 2006 r. nastąpiło uroczyste otwarcie centrum "Swarovski Salim Ali Centre" w obecności członków rządu Radżastanu i Tyrolu, wysokich urzędników organizacji WWF w Indiach, a także kolegium doradczego firmy Swarovski oraz zarządu firmy Swarovski Optik.

Gatunki ptaków

Park jest znany na całym świecie jako ptasi raj, a swojemu położeniu zawdzięcza ogromną różnorodność ptaków miejscowych i wędrownych. Umiejscowienie parku na południu Himalajów powoduje z jednej strony, że spotykają się tu dziesiątki tysięcy ptaków wędrownych z Palearktyki. Z drugiej strony, pokaźne biotopy parku przyciągają wiele gatunków ptaków gniazdujących. Powoduje to nadzwyczaj dużą różnorodność ptaków zimujących i miejscowych, reprezentujących w sumie ponad 370 gatunków. Na tym terenie gniazdują też trzy gatunki żurawi: żuraw indyjski (antygona indyjska) – największy ptak latający, żuraw zwyczajny oraz żuraw stepowy. W parku gnieździ się około 130 gatunków ptaków, co powoduje, że w sezonie lęgowym jest tu nadzwyczajny widok. Podczas przejażdżki łodzią można w bezpośredniej bliskości obserwować czaple w gniazdach. Kormorany, czaple białe, warzęchy i ibisy zajmują ponad 100 drzew w różnych częściach parku. Na jednym dużym drzewie można znaleźć nawet 100 gniazd.

Nur lodowiec, fot. Walter Finkenbeiner Żurawie, fot. Walter Finkenbeiner

Fantastyczny widok otwiera się, gdy w okresie zimowym powierzchnia wody jest pokryta ogromną ilością ptaków wodnych reprezentujących 25 gatunków. Trawiaste i porośnięte lasem obszary parku są terenami, na których żyją zimorodki, żołny, kraski, gajówki i wyjątkowo atrakcyjne muchodławki. Drzewa rodzące owoce są zamieszkiwane przez słowiki rdzawe, majny, gołębie i drozdy, a na obszarach trawiastych żyją gajówki, skowronki i pliszki.